Courtois, Stephane (red.),
|
|
Katrien Van Nieuwenhove Het communistisch systeem heeft in grote mate de geschiedenis van onze eeuw bepaald. Hoe anders zou deze wereld er niet uitgezien hebben zonder de communistische revolutie van Lenin in 1917. Het communisme stond steeds grote idealen na maar heeft in de praktijk vooral geleid tot een hoop mistoestanden waar dit boek dieper op ingaat. De auteurs van dit boek hebben geenszins de pretentie een allesomvattend naslagwerk over het communisme aan de lezer voor te leggen. Herhaaldelijk wordt er op gewezen dat dit werk geen eindpunt, maar een beginpunt moet zijn van het onderzoek naar de misdaden van het communisme. Zoals de titel reeds aangeeft, worden in dit zwartboek de misdaden beschreven die overal ter wereld onder het mom van het communisme gepleegd zijn. Hierbij beperkt men zich tot de psychische en fysische terreur tegen personen en heeft men het niet over de desastreuze vernieling van economie en nationale cultuur. Binnen dit opzet is het een erg uitgebreid werk dat wetenschappelijk stevig onderbouwd is. Speculaties en veronderstellingen komen nauwelijks voor (behalve in het deel over het hermetisch afgesloten Noord-Korea), maar alles is gebaseerd op documenten en cijfers die sinds de val van het communistisch blok in golven naar boven komen. Ongeveer één derde van het boek is gewijd aan de Sovjetunie. Over de mistoestanden die daar gebeurd zijn tijdens het 70-jarig communistisch bewind is reeds veel bekend, maar als alles kil wetenschappelijk op een rijtje gezet wordt, zijn de schrikwekkende proporties van de terreur nog duidelijker. Daarna wordt aangetoond hoe de Sovjetunie eerst in West-Europa (voornamelijk in Spanje) en na de Tweede Wereldoorlog in Oost- en Centraal-Europa zijn model heeft proberen door te drukken. Ook de excessen werden in deze landen overgenomen, met als bedoeling de burgermaatschappij te vernietigen en zo de communistische heerschappij veilig te stellen. Dit werd volgehouden tot de val van de Muur in 1989. Een tweede rolmodel voor landen die het communistisch regime wilden invoeren, was China. Hoewel het Chinese systeem aanzienlijk afweek van het Sovjetsysteem, werd ook hier de sfeer in de maatschappij gekenmerkt door een allesoverheersende angst die voortkwam uit een terreur gericht tegen de burgers. Dus ook de landen die dit model volgden (voornamelijk Aziatische zoals Vietnam, Cambodja, Noord-Korea en Laos), vielen ten prooi aan wreedheden die die in de Sovjetunie nog lijken te overtreffen. De beschrijving van vooral de situatie in Cambodja is huiveringwekkend. Maar ook in andere delen van de wereld werd het communisme doorgevoerd. Het laatste deel van het boek is gewijd aan de Derde Wereld. Hier vinden we drie onderverdelingen. Ten eerste heeft men het over het communisme in Latijns-Amerika met als voorbeelden Cuba, Nicaragua en Peru. Ten tweede is er het Afrocommunisme met Ethiopië, Angola en Mozambique als exponenten. De gebeurtenissen en situaties die hier beschreven worden, liggen vaak rechtstreeks aan de basis van de vele problemen die deze landen nog steeds kennen. En tenslotte is er een apart stuk over het communisme in Afghanistan, een land dat op weg was zich om te vormen tot een democratische staat. Door de interventie van de Sovjetunie is de strijd tussen de verschillende fracties in dit land uiterst wreed en bloedig geweest. Een groot deel van de bevolking werd gedood of kwam in gevangenissen terecht waar de situatie mensonterend was. Dit alles bracht een enorme vluchtelingenstroom op gang waarvoor trouwens nog steeds geen oplossing is gevonden. In het ‘Zwartboek van het communisme’ worden deze feiten op een afstandelijke en wetenschappelijke manier verteld. Nergens vinden we een veroordeling van het communisme. Dit is wellicht ook de sterkte van het werk; iedereen kan op basis van de aangereikte informatie zelf zijn conclusie trekken. Wel wordt de vraag gesteld hoe het komt dat het communisme overal waar het ingevoerd werd tot zulke excessen leidde. Eén mogelijk antwoord hierop is dat het communisme voornamelijk ingevoerd werd in landen waar geweld in de maatschappij heel gewoon was. Denken we hierbij vooral aan het tsaristisch Rusland en de Chinese, en meer algemeen Aziatische, traditie van geweld. Het zijn ook de landen waar een democratische staatsvorm, of zelfs nog maar een kiem ervan, nooit een kans heeft gehad. Eén van de doelen, misschien wel het hoofddoel, van de auteurs is de slachtoffers van het communistisch systeem, die in tegenstelling tot de slachtoffers van het nazisme nog steeds niet ten volle erkend worden, te rehabiliteren. Nog steeds wordt er te weinig aandacht besteed aan de gruwelen die miljoenen individuen onder dit regime hebben moeten ondergaan. De oorzaak hiervan moeten we zoeken in het feit dat het communisme uit zichzelf ten onder is gegaan en niet zoals het nazisme verslagen werd. Dus was het nodig een naslagwerk te maken dat ervoor zou zorgen dat dit systeem van geweld, dat bijna de hele twintigste eeuw bepaald heeft, ontmaskerd werd. Hierin zijn de auteurs wonderwel geslaagd. Nergens worden overhaaste conclusies getrokken. Talrijke documenten, werken en getuigenissen staan garant voor de geloofwaardigheid van deze gruwelijke geschiedenis. De vele verwijzingen en voetnoten staan een vlotte lectuur op bepaalde momenten in de weg maar erg storend is dat niet. Het enige minpunt van dit boek is de soms wat letterlijke vertaling uit het Frans. Dit leidt vaak tot enorm lange zinnen die de leesbaarheid niet ten goede komen. Het is dus zeker een aanrader voor éénieder die geïnteresseerd is in de geschiedenis van onze eeuw. |
